12 Wensen podcast, Wens 5: Stel een gemeentelijk coördinator discriminatie, racisme en antisemitisme aan

Een lokaal gezicht voor de aanpak van discriminatie en racisme

Stel een gemeentelijk coördinator discriminatie, racisme en antisemitisme aan, analoog aan de landelijke NCDR en de NCAB. Discriminatiebestrijding kent vele spelers en stakeholders. Een gemeentelijk coördinator anti-discriminatie met een voldoende scherp mandaat kan aanjagen, adviseren en helpen bij het uitvoeren van de integrale ketenaanpak tegen discriminatie. De coördinatierol is daarnaast van belang bij het bevorderen van inclusie en aanpakken van misstanden. Daarin past de mede door ons ontwikkelde integrale ketenaanpak om de positie beter te borgen. Absolute voorwaarde is een duidelijk mandaat voor deze coördinator, waarbij discriminatie per discriminatiegrond kan worden aangepakt.

Voor deze aflevering van De 12 Wensen Podcast reisde podcasthost Tom de Wit naar Arnhem. Daar sprak hij met Marilyn A-Kum. Zij was acht jaar gemeenteraadslid in Arnhem en vier jaar lid van Provinciale Staten van Gelderland. In 2024 vroeg de gemeente Arnhem haar om in een pilot te onderzoeken of zo’n coördinatorsrol een plek kon krijgen in de stad, en hoe die er dan uit zou moeten zien.

Waarom Arnhem een coördinator wilde

Het initiatief kwam van de politieke fracties zelf, naar aanleiding van de landelijke rol van de NCDR. Er speelden in Arnhem meerdere situaties. In een volksbuurt wilden bewoners niet met een wijkcoach werken omdat die persoon van kleur was. De organisatie waar de wijkcoach werkte, overwoog haar wijkcoaches terug te trekken en wilde hierover met de gemeente in gesprek. Daarnaast hadden de moslimgemeenschap en de LHBTIQ+ gemeenschap te maken met incidenten, waaronder aanvallen op mensen en Koranverbrandingen.

A-Kum ziet de waarde van het landelijke werk, maar ook de afstand. Wie niet politiek actief is, weet volgens haar vaak niet wat de NCDR doet. “Dat het echt dichterbij gebracht moet worden.”

Eilandjes verbinden

De pilot begon met een plan van aanpak en goede afspraken met de gemeente. Een belangrijke vraag was hoe de rol zich verhoudt tot het antidiscriminatiemeldpunt dat Arnhem al heeft, en welk mandaat erbij hoort. Na twee à drie maanden was haar conclusie: er zijn veel eilandjes die het stuk voor stuk goed doen en goed willen doen, maar er is weinig verbinding tussen die partijen. Samenwerken kost organisaties tijd naast hun eigen kerntaken, en vaak ook geld. Tegelijk zag ze een grote bereidheid om samen op te trekken.

Ze voerde veel gesprekken: met buurtwerkers, mensen uit het onderwijs en de maatschappelijke zorg, maar ook met willekeurige inwoners. Daar kwam een terugkerend beeld uit naar voren. “Er zijn zaken die tussen wal en schip vallen,” vertelt ze. Mensen gaan niet naar een meldpunt omdat ze misschien niet zo concreet iets te melden hebben, terwijl ze zich wel gediscrimineerd voelen. Ze zoeken een luisterend oor en richting. A-Kum moedigde hen steeds aan om toch te melden, want zonder meldingen is er geen overzicht en kan niemand de juiste route wijzen.

Signaleren en een breekijzer zijn

Een coördinator kan patronen zichtbaar maken. Als twintig of dertig mensen over hetzelfde instituut klagen, kun je dat instituut daarop aanspreken. In Arnhem ging dat soms ook over de gemeente zelf. In één casus kon A-Kum het verschil maken. Het ging om een afdeling die op een bepaalde manier handelde. Door terug te gaan naar de gemeente werd ze “een soort breekijzer om mensen bij elkaar te brengen”. De situatie werd opgelost naar tevredenheid van alle partijen en er ontstond een nieuwe samenwerking. “De dankbaarheid van die persoon in die situatie, die is goud.”

Niet alles lukte. Hoe acute casussen binnen de rol belegd moeten worden, bleef ook na overleg met de wethouder en de burgemeester onbeantwoord.

Lessen uit de Arnhemse pilot

De pilot liep een krap jaar, met acht uur per week naast haar reguliere baan. “Als ik nou 36 uur in de week had gehad, dan had ik veel meer bereikt.” Aan het eind leverde ze een rapport op. Haar lessen:

• Tijd en ondersteuning. Communicatie, social media en verslaglegging zijn randvoorwaarden. Mensen moeten je kunnen vinden en vertrouwen.
• Mandaat en eigen financiering. Een coördinator moet kunnen onderzoeken of een casus op zichzelf staat of breder speelt, en als “luis in de pels” onafhankelijk zijn van verkiezingen en coalities.
• Snelle opvolging. Inwoners die hun verhaal delen, willen zien dat er iets mee gebeurt. Zorg voor een hechte verbinding met de gemeente en de antidiscriminatievoorziening als vangnet.
• De juiste persoon. Iemand die zich op verschillende niveaus kan bewegen, intrinsiek gemotiveerd is en herkenbaar is voor de mensen om wie het gaat.

Over dat laatste is A-Kum uitgesproken. Ze vindt het belangrijk dat er iemand van kleur in die rol zit, en formuleert het daarna breder: “Er moet iemand zitten die herkenbaar is voor mensen.” Arnhem heeft inmiddels een ander pad gekozen dan zij voor ogen had. Ze ziet een goed team, maar vindt dat de rol daarmee net iets te klein wordt gemaakt.

Het ongemak van het woord racisme

A-Kum kreeg vaak de vraag waarom “racisme” in de titel van de rol staat. Haar antwoord:

Als het comfortabel was, hoefden we dit niet te doen.

Marilyn A-Kum

Alle fracties werden uitgenodigd voor een gesprek. Sommige partijen gaven aan dat ze daar niets over te bespreken hadden. De Arnhemse ervaring onderstreept wat wens 5 een absolute voorwaarde noemt: een duidelijk mandaat, en voldoende tijd en middelen om het waar te maken. Voel je je gediscrimineerd, ook als het niet “concreet genoeg” lijkt? Meld het via discriminación.es.

Wat is jouw wens voor een discriminatievrij Amsterdam?

Preguntas más frecuentes

Wat doet een gemeentelijk coördinator discriminatie en racisme?

Een gemeentelijk coördinator kan volgens wens 5 van Discriminatie.nl Regio Amsterdam (DRA) aanjagen, adviseren en helpen bij het uitvoeren van de integrale ketenaanpak tegen discriminatie. Marilyn A-Kum, die in Arnhem een pilot met zo’n rol uitvoerde, noemt ook het verbinden van organisaties en het zichtbaar maken van patronen: als veel mensen over hetzelfde instituut klagen, kan de coördinator dat instituut daarop aanspreken.

Wat was de pilot met een coördinator discriminatie en racisme in Arnhem?

In 2024 vroeg de gemeente Arnhem Marilyn A-Kum om in een pilot te onderzoeken of een coördinatorsrol tegen discriminatie en racisme een plek kon krijgen in de stad. Het initiatief kwam van de politieke fracties, naar aanleiding van de landelijke rol van de NCDR. De pilot duurde een krap jaar, met acht uur per week. A-Kum leverde aan het eind een rapport op.

Waarom heeft een gemeentelijk coördinator discriminatie een eigen mandaat nodig?

Volgens Marilyn A-Kum moet een coördinator kunnen onderzoeken of een casus op zichzelf staat of breder speelt, en als “luis in de pels” onafhankelijk zijn van verkiezingen en coalities. Daarvoor zijn een mandaat en eigen financiering nodig. Discriminatie.nl Regio Amsterdam (DRA) noemt in wens 5 een duidelijk mandaat een absolute voorwaarde, zodat discriminatie per discriminatiegrond kan worden aangepakt.

Deze aflevering is onderdeel van De 12 Wensen Podcast van Discriminatie.nl Regio Amsterdam. Alle afleveringen en de twaalf wensen staan op 12wensen.nl.